ಲೇಖನ: ಪ್ರತಾಪ್ ಎಂ, ಅನಂತ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು, 9964282378.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಅಡವಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ (Pledged Gold) ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಹಣಕಾಸಿನ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಆರ್ಬಿಐ (RBI) ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರೋಡೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ವಂಚನೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ನಾಪತ್ತೆಯಾದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
1. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: 100 ಪಟ್ಟು ಬಾಡಿಗೆ ನಿಯಮ vs ಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ
ಆರ್ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಷ್ಟದ ಕಾರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ಗಳು (ಸೀಮಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ): ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಅಥವಾ ಲೋಪದೋಷದಿಂದ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆಯ 100 ಪಟ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲು ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: ನಿಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾಡಿಗೆ ₹3,000 ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆಭರಣದ ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗರಿಷ್ಠ ₹3,00,000 ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಅಡವಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನ (ಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ): ನೀವು ಚಿನ್ನದ ಸಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಅಡವಿಟ್ಟಾಗ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅದರ ಪಾಲಕನಾಗಿ (Custodian) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ನಾಪತ್ತೆಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೆ, ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
2. ನಷ್ಟದ ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳು
ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರೋಡೆ, ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತ: ಭದ್ರತಾ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಇವು ಸಂಭವಿಸಿದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ 100 ಪಟ್ಟು ಬಾಡಿಗೆಯ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು. ಆದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ (ಭೂಕಂಪ, ಪ್ರವಾಹ) ನಷ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಂಚನೆ (Fraud): ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಂಚನೆ ಎಸಗಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು.
ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವುದು: ಲಾಕರ್ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ವಿಮೆ ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಈಗ ನಿಷೇಧಿತ. ಆರ್ಬಿಐ ನಿಯಮದಂತೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಾಯುವಿಕೆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (Wait-list) ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
3. ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕರಣ: ಅಮಿತಾಭ್ ದಾಸ್ಗುಪ್ತಾ vs ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
ಈ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು (2021) ಆಧುನಿಕ ಲಾಕರ್ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರ ಲಾಕರ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಡೆದಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ “ಕಾಳಜಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ” (Duty of Care) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿತು.
4. ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು
ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ
ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ: ಆರ್ಬಿಐ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಲಾಕರ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು
ಖಾಸಗಿ ವಿಮೆ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡುವ 100 ಪಟ್ಟು ಪರಿಹಾರವು ಸಾಕಾಗದೇ ಇರಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಭರಣ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ
ನಿಯಮಿತ ಭೇಟಿ: ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಲಾಕರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ:
ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗಾಗಿ
ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. CCTV ನಿರ್ವಹಣೆ: ಕನಿಷ್ಠ 180 ದಿನಗಳ ಸಿಸಿಟಿವಿ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು.
SMS ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಲಾಕರ್ ಬಳಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಎಸ್ಎಂಎಸ್ ಅಥವಾ ಇಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.
ಖಾಲಿ ಇರುವ ಲಾಕರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.
ಸಾರಾಂಶ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಮಗಳು ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿನ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾಡಿಗೆಯ 100 ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಡವಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ಖಾಸಗಿ ವಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಈ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಲಹೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಳಕೆಯು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.