ಐಪಿಒ ಮರೀಚಿಕೆ: ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ನಂತರದ ಬೆಲೆ ಕುಸಿತದ ಹಿಂದಿರುವ  ಕಾರಣ

ಲೇಖನ: ಪ್ರತಾಪ್ ಎಂ, ಅನಂತ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್, 9964282378

ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇಂದಿನ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ, ಐಪಿಒ (IPO) ಎಂಬುದು ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಹಣ ಮಾಡುವ ಯಂತ್ರ ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗುವ ಕನಸು ಮತ್ತು ಗ್ರೇ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ರೀಮಿಯಂ (GMP) ನಂತಹ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಮೂಹ ಸನ್ನಿಯಂತೆ (Herd Mentality) ಐಪಿಒಗಳಿಗೆ ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ: ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರು ಬೆಲೆಗಳು ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ಆದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 50 ರಷ್ಟು ಕುಸಿವೆ. ಈ ನಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆತುರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕಂಪನಿಯ ವಿವರಣ ಪತ್ರವನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ.

ರಚನಾತ್ಮಕ ಬಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ನಂತರ ಕಂಡುಬರುವ ಶೇ. 50 ರಷ್ಟು ಬೆಲೆ ಕುಸಿತವು ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ; ಇದು ಐಪಿಒ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ಅಡಗಿರುವ ಒಂದು ರಚನಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಂಪನಿಯು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ (NSE) ಅಥವಾ ಬಿಎಸ್‌ಇ (BSE) ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು Red Herring Prospectus (RHP) ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ “ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್” ಇದ್ದಂತೆ. ಜಾಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು ಐಪಿಒನ ಉದ್ದೇಶ (Objects of the Issue). ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣವು ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ (Fresh Issue) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು (Promoters) ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು (Offer for Sale – OFS) ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಕಳೆದ 3-5 ವರ್ಷಗಳ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಕಂಪನಿಯು ಕೇವಲ ಆದಾಯವನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ನಿಜವಾದ ಲಾಭ ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ನಂತರದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ:

• ಅತಿಯಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Aggressive Valuation): ಕಂಪನಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಬ್ಬರವಿರುವಾಗಲೇ ಗರಿಷ್ಠ ಬೆಲೆಗೆ ಐಪಿಒ ತರುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಲಾಭಾಂಶದ ಅವಕಾಶವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಲಾಕ್-ಇನ್ ಅವಧಿ ಮುಕ್ತಾಯ: ಆಂಕರ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾಕ್-ಇನ್ ಅವಧಿ (30 ರಿಂದ 180 ದಿನಗಳು) ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಷೇರುಗಳು ಬಂದು ಬೆಲೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
• ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ಗೇನ್ ಲಾಭಕೋರತನ: ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಲಾಭ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಷೇರು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬೆಲೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಜಾಗೃತಿ: ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಹೀಗಿರಲಿ

ಐಪಿಒ ಆತಂಕ ಅಥವಾ ‘ಪ್ಯಾನಿಕ್’ ಉಂಟಾಗುವುದು ಸರಿಯಾದ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಫೋಮೋ (FOMO – ಅವಕಾಶ ತಪ್ಪಿಹೋಗುವ ಭಯ) ದಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಲೆ ಇಳಿಕೆಯಾದ ತಕ್ಷಣ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ನೀವು ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ:

• ಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆ: ಐಪಿಒ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅದೇ ವಲಯದ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೆಲೆಗೆ (P/E Ratio) ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿ.
• ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವಿಧಾನ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ‘ಕಟ್-ಆಫ್ ಪ್ರೈಸ್‘ (Cut-off Price) ನಲ್ಲೇ ಬಿಡ್ ಮಾಡಿ.
• ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ನಂತರದ ಯೋಜನೆ: ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಮಗೆ ಐಪಿಒ ಹಂಚಿಕೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲ ದಿನವೇ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಗೆ ಷೇರು ಖರೀದಿಸಲು ಹೋಗಬೇಡಿ. ಆಂಕರ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಲಾಕ್-ಇನ್ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ; ಆಗ ಅದೇ ಷೇರುಗಳು ನಿಮಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆಗೆ ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಾರಾಂಶ

ಭಾರತೀಯ ಐಪಿಒ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಅತಿಯಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ‘ಆಫರ್ ಫಾರ್ ಸೇಲ್’ (OFS) ಗಳದ್ದೇ ಕಾರುಬಾರು. ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಮೂಹ ಸನ್ನಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದೆ, ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಗ್ರೇ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ನೋಡಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಲಾಭ ನೀಡುವ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಜಾಣತನ. ನಿಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳದ ರಕ್ಷಣೆ ನಿಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಸೂಚನೆ (Disclaimer): ಈ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಲಹೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೂಡಿಕೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹಣಕಾಸು ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.